Cajon Nasıl Seçilir? Ölçü, Ağaç, Tel Sistemi ve Seviyeye Göre Rehber

Cajon (okunuşu "kahon"; kajon diye de yazılır), üstüne oturulup elle çalınan kutu biçimli bir vurmalı çalgıdır. Ne olduğunu, parçalarını ve tarihini Cajon nedir? rehberinde anlattık. Aşağıdaki örnekleri İstanbul'da el yapımı olarak ürettiğimiz kendi modellerimizden veriyoruz; ölçüler ürün sayfalarındaki yaklaşık değerlerdir, genel bilgilerin kaynakları ise metin içinde ve yazının sonundadır.

Cajon alırken hangi 7 kritere bakılmalı?#

Cajon seçerken boy, ses tipi, tapa, gövde, tel sistemi, işçilik ve kullanım yerine bakılır. Boy ilk sıradadır: boyunuza uymayan bir cajon, sesi ne kadar iyi olursa olsun rahat çalınmaz.

1. Boy: Oturduğunuzda ayaklarınız yere basmalı, elleriniz tapanın üst kenarına öne eğilmeden ulaşmalı.
2. Ses tipi: Telsiz, gitar telli ya da kort telli (trampetteki tellerin aynısı); standart ya da bas cajon.
3. Tapa: Vurduğunuz ön yüzün ağacı, kalınlığı ve gövdeye nasıl sabitlendiği.
4. Gövde: Ağacın cinsi, kalınlığı ve gövdenin iç hacmi.
5. Tel sistemi: Teller sabit mi, yoksa ayarlanabilir ya da kapatılabilir mi?
6. İşçilik: Köşe birleşimleri, vidalar, kenarlar ve kaymaz ayaklar.
7. Kullanım yeri ve aksesuar: Ağırlık, taşıma çantası, oturma minderi; evde mi, sahnede mi, yolda mı çalacaksınız?

Hangi boy cajon almalıyım? Ölçü tablosu#

Yetişkinler için standart boy yaklaşık 48–50 cm yüksekliktir. İspanyolca Vikipedi cajonun ölçülerini yaklaşık 48–50 cm yükseklik ile 30–35 cm genişlik ve derinlik olarak verir (Vikipedi). Çocuklar için bu yükseklik fazla gelebilir; onlar için daha kısa modeller üretilir.

Kataloğumuzdaki kutu biçimli cajonların ölçüleri şöyle (ürün sayfalarındaki yaklaşık dış ölçüler; son rakam yüksekliktir):

Üç tam boy modelin yüksekliği 48–50 cm'dir. Bass Cajon S-Pro, S-Pro ile aynı yükseklikte ama bir kenarı 29 yerine 36 cm'dir. Minish ise 32 cm yüksekliğiyle çocuk perküsyoncular için tasarlanmıştır.

ÖkecajonCajon S-ProCajon S-Pro₺100İncele →

Boyunuza uygun mu? Kısa oturma testi#

Bir cajonun size uyup uymadığını en hızlı üstüne oturarak anlarsınız. Cajona ata biner gibi oturulur, cajon hafifçe geriye yatırılır ve tapaya dizlerin arasından vurulur (Vikipedi).

1. Oturağın arka kısmına oturun; ayaklarınız biraz önde ve iki yanda dursun (Thomann).
2. Ayaklarınız yere tam basmalı. Parmak uçlarınızda kalıyorsanız cajon sizin için yüksektir.
3. Cajonu hafifçe geriye yatırın; cajon arka alt kenarının üzerinde durur (Thomann).
4. Sırtınızı dik tutup ellerinizi tapanın üst kenarına götürün. Cajon, dirsekleriniz yanlarınızda rahatça sarkacak kadar yakınınızda olmalı. Kopf Percussion'a göre öne kayarak oturan ya da tapaya uzanan çalıcının bileklerinde ve omuzlarında gerginlik birikir (Kopf Percussion).

Tapa ve gövde ağacı sesi nasıl etkiler?#

Vurduğunuz yüzey olan tapa sesin karakterini, gövde ise bu sesin rezonansını belirler. Tapa genellikle ince bir kontrplaktır; Kopf Percussion'a göre sıklıkla huş ya da akçaağaç kullanılır. İnce tapa hafif dokunuşlara daha hızlı tepki verir ve daha parlak çıkar, kalın tapa ise daha derin ve daha tınlayan bir ses verir (Kopf Percussion).

Tapanın gövdeye nasıl sabitlendiği de sesi değiştirir. Schlagwerk, serilerinin farklı ses karakterini kısmen tapanın farklı sabitlenme biçimlerine bağlar: kısmen ya da tamamen vidalı bir tapa daha serbest titreşir (Schlagwerk SSS). Modern cajonun üst kısmında tınıyı ayarlamaya yarayan birkaç vida bulunur (Vikipedi); bu ayarı cajon akordu ve bakımı rehberinde anlatıyoruz.

Geleneksel yapıda gövdenin beş yüzü 13–19 mm kalınlığında tahtadan, tapa ise daha ince bir kontrplaktan yapılır (Vikipedi). Peru'da cajonlar tornillo, sedir (cedro) ya da maun (caoba), sonraları da moena ve requia ağacından yapılmıştır (İspanyolca Vikipedi). Günümüz üreticilerinden örnek vermek gerekirse, Meinl Woodcraft serisinde 9 mm, profesyonel sürümlerinde 12 mm Baltık huşu gövde kullanır ve bu ağacın vurucu bir bas ile net bir slap (tapanın üst kenarına vurularak alınan tiz ses) verdiğini belirtir (Meinl). Schlagwerk ise huş kontrplağın yanında yüksek yoğunluklu bir lif levha (SPL) ve tapa için geliştirdiği kompozit bir malzeme (SC6) de kullanır (Schlagwerk SSS).

Gövdenin boyutu da sesi etkiler. Kopf Percussion'a göre gövdenin boyutu ve biçimi rezonansların frekansını ve gücünü, ses deliğinin boyutu ve yeri de sesin perdesini ve şiddetini etkiler (Kopf Percussion).

Tablodaki modellerimizin hepsinde tapa 3 mm'dir; modeller tapa ağacında ve gövdede ayrışır. S-Pro ve Minish'te hem tapa hem gövde huştur. Bass Cajon S-Pro'da 9 mm huş gövdeye 3 mm meranti tapa, Dedee'de 15 mm lamine ceviz ve ayous gövdeye 3 mm meranti tapa eşlik eder. Dedee, ürün sayfasında "keskin trampet sesi" ile tanımlanır.

ÖkecajonCajon DedeeCajon Dedee₺100İncele →

Telli mi, telsiz mi? Cajon tel sistemleri#

Telsiz cajonun içi boştur ve slap sesi cızırtısız çıkar; telli cajonda tapanın arkasındaki teller slap'e trampete benzeyen bir cızırtı ekler. Trampet benzeri bu sesi istiyorsanız telli, kuru ve geleneksel bir ses istiyorsanız telsiz cajon seçin.

Peru'nun geleneksel cajonu telsizdir. İspanyolca Vikipedi'ye göre cajonun içine tel takmak 1950'lerde Peru'nun Trujillo ve Chiclayo şehirlerinde denenmiş, ama bazı cajoncular bunu "hile" saydığı için pek tutmamıştır. İspanya'da ise cajon genellikle içine 3–4 metal tel takılarak çalınır. Aynı kaynağa göre, aralarında Susana Baca'nın da bulunduğu Perulu sanatçılar Afro-Peru müziğinde flamenko cajonunun kullanılmadığını vurgular (İspanyolca Vikipedi). Afro-Peru ritimleri çalacaksanız telsiz cajon geleneğe en yakın seçimdir.

Telli cajonlarda iki ana sistem vardır; tabloda bunları telsiz yapıyla birlikte karşılaştırıyoruz:

Tablodaki bilgiler Cajons Made In, Meinl ve Schlagwerk kaynaklarından derlenmiştir.

Sabit tel en basit sistemdir, ama ayarlanamaz ve susturulamaz (Cajons Made In). Dışarıdan ayarlanabilen ya da kapatılabilen tel ise aynı cajonla hem cızırtılı hem de telsize yakın bir ses almanızı sağlar; farklı tarzlarda çalan ya da kayıt yapan biri için kullanışlıdır. Gitar telli ve kort telli sistemlerin sesi modelden modele değiştiği için en güvenilir karşılaştırma, ikisini aynı ritimle çalıp dinlemektir.

Kort teli sayıları: 20×2, 40×2, 20×1#

Ürün sayfalarımızda kort teli bilgisi "20×2" biçiminde yazılır. S-Pro ve Bass Cajon S-Pro'da 20×2, Dedee'de 40×2, Minish ile askılı modellerde 20×1, Belly Cajon'da 10×1 kort teli vardır. Kataloğumuzdaki dört oturma cajonunun hepsi kort tellidir; en yüksek değer olan 40×2, ürün sayfasında "keskin trampet sesi" ile tanımlanan Dedee'dedir.

Tel sayısı sesi belirleyen tek etken değildir; gerginlik de önemlidir. Schlagwerk, telli (string) cajonlarında en iyi tel sesinin teller hafifçe gerginken çıktığını, çalarken uğultu duyuluyorsa tellerin fazla gergin olduğunu yazar (Schlagwerk SSS).

Bas cajon nedir, kimler için?#

Bas cajon, bası öne çıkarmak için tasarlanmış cajondur. Meinl'in bas cajonları standarttan çok büyük boya kadar farklı ölçülerde üretilir; bunlarda iç bas refleks sistemi ve bası dinleyiciye yönelten, öne bakan büyük portlar bulunur (Meinl).

Üretici, bas cajonları tam bir davul setinin fazla geldiği konserler için önerir. İngilizce Vikipedi de cajonun sade düzenlerde davul seti yerine bas davul olarak sık kullanıldığını belirtir; cajon hem bas davul hem de çalıcının oturağı olur (Vikipedi).

Bass Cajon S-Pro, Cajon S-Pro ile aynı yükseklikte (50 cm) ama bir kenarı 29 yerine 36 cm'dir. Dış ölçülere göre gövdesi yaklaşık %24 daha hacimlidir. İki model arasındaki farklar gövde boyutu ve tapa ağacıdır: Bass Cajon S-Pro'da 3 mm meranti, S-Pro'da 3 mm huş tapa vardır; ikisinde de 9 mm huş gövde ve 20×2 kort teli bulunur.

Bas cajon, cajonu davul seti yerine kullanan ya da akustik konserlerde bası güçlendirmek isteyen perküsyoncular ve davulcular için uygun bir seçimdir. Daha büyük gövde, taşımada ve saklamada daha fazla yer kaplar.

ÖkecajonBass Cajon S-ProBass Cajon S-Pro₺100İncele →

Başlangıç, orta ve profesyonel seviye için hangi cajon?#

Seviyeden çok kullanım belirleyicidir: yeni başlayan biri için doğru boyda, bas ve slap sesleri net ayrışan sağlam bir cajon yeterlidir. İleri seviyede tel ayarı, teli kapatabilme ve malzeme gibi ayrıntılar önem kazanır. Aşağıdaki tablo genel bir yol göstericidir; model adı değil, ölçüt verir.

Üreticiler de serilerini benzer ölçütlerle ayırır. Meinl'in standart snare modellerinde teller sabittir; Snarecraft Professional modellerinde ise ayak pedalı ya da düğmeyle ayarlanıp devreden çıkarılabilir. Firmanın profesyonel sürümlerinde gövde de 9 yerine 12 mm'dir (Meinl). Kendi kataloğumuzda Cajon S-Pro profesyonel perküsyoncular için tasarlanmıştır; S-Pro ve Dedee stüdyo kayıtları ve sahne için önerilir. Yeni başlayan biri için "profesyonel" diye tanımlanan bir cajon almak yanlış değildir; asıl ölçüt boy ve sestir. Aldıktan sonra ilk sesler ve ritimler için cajon nasıl çalınır rehberine geçebilirsiniz.

Karar ağacının metin hâli:

1. Ayakta, yolda ya da kucakta çalacaksanız taşınabilir bir cajona bakın: tablet, askılı ya da belly.
2. Oturarak çalacak kişi çocuksa çocuk boyu bir cajon seçin; örneğin 32 cm'lik Minish.
3. Yetişkinseniz 48–50 cm'lik standart boydan başlayın ve sese göre seçin: kuru ve cızırtısız ses için telsiz, bas ile trampet cızırtısı için telli (gitar teli ya da kort teli), daha derin bas için bas cajon.

Çocuk için cajon nasıl seçilir?#

Çocuk için doğru cajon, çocuğun oturduğunda ayaklarını yere tam basabildiği ve öne eğilmeden tapanın üst kenarına ulaşabildiği cajondur. 48–50 cm'lik yetişkin cajonu küçük çocuklara yüksek gelebilir; yukarıdaki oturma testini çocuğunuzla birlikte yapın.

Minish Cajon çocuk perküsyoncular için tasarlanmıştır. Yaklaşık 22 × 23 × 32 cm ölçüsünde ve 2,35 kg ağırlığındadır; 9 mm huş gövdesi, 3 mm huş tapası ve 20×1 kort teli vardır. Kenarları yuvarlatılmıştır, suni deri çanta ve oturma minderiyle gelir. Çocuk büyüdükçe testi tekrarlayın; ayakları 48–50 cm'lik bir cajonda yere tam bastığında standart boya geçebilirsiniz.

ÖkecajonMinish CajonMinish Cajon (çocuk cajonu)₺100İncele →

Ev, sahne, stüdyo, seyahat: kullanım yerine göre hangi cajon?#

Nerede çalacağınız, cajonda ağırlığa, taşıma kolaylığına ve sese ne kadar önem vereceğinizi belirler. Pratikte şu eşleşmeler işe yarar:

Oturma cajonlarının ağırlığı birkaç kilogramı bulur: S-Pro yaklaşık 4,85 kg, Dedee yaklaşık 4 kg, çocuk boyu Minish yaklaşık 2,35 kg gelir. S-Pro özel tasarım imperteks çanta ve oturma minderiyle, Dedee ve Minish suni deri çanta ve oturma minderiyle birlikte gelir. Tam boy modellerimizin hepsi cajon kategorisindedir.

Cajonu sık taşıyacaksanız taşınabilir modellere bakın; bunlar çok daha hafiftir. Tablet Cajon (TC-BR) yaklaşık 800 gramdır, iki yüzü de çalınır ve trampet standına konulabilir (stand dahil değildir). Belly Cajon yaklaşık 450 gramdır. Belly Cajon'un ve Askılı Cajon'un yanlarındaki pimlere istediğiniz gitar askısını takabilirsiniz. Bu modelleri tablet cajon ve taşınabilir cajonlar rehberinde karşılaştırdık; hepsi perküsyon kategorisindedir.

Kataloğumuzdaki Snare Cajon (OSNC) ise kutu biçimli değildir: yaklaşık 30 cm çapında, 8,5 cm yüksekliğinde, iki yüzlü düz bir cajondur. Bir yüzü doğal bas, diğer yüzü kort teli sayesinde trampet benzeri ses verir. İngilizce kaynaklarda "snare cajon" kort telli kutu cajonu anlattığı için ikisini karıştırmayın (Meinl).

El yapımı bir cajonda nelere bakılır?#

El yapımı bir cajonda birleşim yerlerinin temizliğine, vidaların düzenine, kenarlara, ayaklara ve tel sesinin dengesine bakın. Kontrol listemiz:

• Köşeler ve birleşimler: Boşluk, açılma ya da taşmış tutkal olmamalı.
• Tapa ve vidalar: Vidalar eksiksiz ve düzgün sıralı olmalı. Schlagwerk'e göre vidalı tapalarda vida çevresinde hafif dalgalanma ve köşelerde hafif çıkıntı olabilir; bu bir kusur sayılmaz (Schlagwerk SSS).
• Kenarlar: Ellerinizin ve bacaklarınızın sürekli temas ettiği kenarlar yuvarlatılmış olmalı.
• Ayaklar: Cajonun zeminde kaymaması ve zemini çizmemesi için ayaklar sağlam ve kaymaz olmalı.
• Ses: Tapanın ortasına vurduğunuzda bas, üst kenarına vurduğunuzda slap net ayrışmalı; bas vuruşunda istenmeyen, uzun bir vızıltı olmamalı.
• İç kısım: Ses deliğinden içeri bakın; gevşek parça ya da tutkal artığı olmamalı.
• Ürün bilgisi: Gövde ve tapa ağacı, kalınlıklar, tel sistemi, ölçü ve ağırlık açıkça yazılmalı.

Cajonlarımız İstanbul'da el yapımıdır ve bu bilgileri ürün sayfalarımızda veriyoruz. S-Pro, Dedee ve Minish'in dört ayağı practice pad'lerimizde kullandığımız kauçuktan yapılır, kenarları da çalım konforu için yuvarlatılmıştır.

İkinci el cajon alırken nelere dikkat edilmeli?#

İkinci el bir cajonda en önemli kontrol tapadır: çatlak, gövdeden ayrılma ya da eksik vida sesi doğrudan etkiler. Sahibinden alırken şu sırayla kontrol edin:

1. Tapa: Çatlak, kırık ya da üst köşelerde gövdeden ayrılma var mı?
2. Vidalar: Eksik, yalama olmuş ya da paslı vida var mı?
3. Teller: Ses deliğinden bakın; kopuk, bükülmüş ya da paslı tel var mı?
4. Gövde: Birleşim yerlerinde açılma, çatlak ya da eğilme var mı? Ahşap nem ve sıcaklık değiştikçe genleşip büzülür, eğilebilir, hatta çatlayabilir (LP); nemli bir yerde saklanmış cajonda bu izlere özellikle bakın.
5. Ayaklar: Eksik ya da aşınmış ayak var mı?
6. Ses: Bas ve slap net mi? Çalarken tıkırtı geliyorsa bir parça gevşemiş olabilir; uğultu duyuluyorsa teller fazla gergin olabilir.
7. Bilgi: Marka, model, ölçü ve malzeme bilgisini isteyin; çantanın ve minderin dahil olup olmadığını sorun.

Vida çevresinde hafif dalgalanma tek başına kusur değildir; yukarıdaki Schlagwerk notu ikinci el cajon için de geçerlidir.

Satın alma kontrol listesi#

Sipariş vermeden önce şu soruları cevaplayın:

1. Cajonu kim, nerede ve nasıl (oturarak mı, ayakta mı) çalacak?
2. Boy doğru mu? Yetişkin için 48–50 cm, çocuk için daha kısa; oturma testini yaptınız mı?
3. Nasıl bir ses istiyorsunuz: telsiz, gitar telli, kort telli ya da bas cajon?
4. Tapa ve gövde ağacı, kalınlıklar ve tel sistemi ürün sayfasında açıkça yazıyor mu?
5. Tel sabit mi, ayarlanabilir ya da kapatılabilir mi; buna ihtiyacınız var mı?
6. Köşeler, vidalar, kenarlar ve ayaklar düzgün mü?
7. Ağırlık size uygun mu; çanta ve oturma minderi dahil mi?
8. Mümkünse çalarak denediniz mi? Bası, slap'i ve hafif dokunuşları ayrı ayrı dinleyin.